Logo
02 Apr 2023    १९ चैत्र २०७९, आईतवार

ताजा खबर

राष्ट्रपति पौडेल अस्पताल भर्ना फोटोपत्रकार प्रदीपराज वन्त बाबुछिरी फोटो पत्रकारिता पुरस्कारबाट पुरस्कृत थ्री नेसन्स कपको उपाधि नेपाललाई मिडिया उद्यमी हरिशरण सुवेदी रिपाेर्टर्स क्लबबाट सम्मानित प्रधानमन्त्री दाहालले गरे मन्त्रिपरिषद् विस्तार उपत्यकामा हराएका तीन सय ६० मोटरसाइकल सम्बन्धित धनीलाई हस्तान्तरण

किन गरिन्छ शिवलिंगको पूजा ?: आचार्य प्रशान्त

Reporter

-आचार्य प्रशान्त
दिल्ली । लिङ्गको आध्यात्मिक अर्थ प्रतीक र प्रमाण दुवै हो। लिङ्गको अर्थ प्रतीक र लिङ्गको अर्थ प्रमाण हो र यी दुई अर्थका कारण शिवलिंग पूजनीय छ । एक अर्थमा शिवलिंगले निराकार सत्यलाई जनाउँछ, वेदमा, अथर्ववेदमा स्तम्भको उल्लेख छ–स्तम्भ भनेको खम्बा– र कुन अर्थमा स्तम्भको उल्लेख छ ? हेरचाहको अर्थमा। जसरी स्तम्भ हुन्छ, त्यसमा धेरै भरोसा गर्न सकिन्छ, जब स्तम्भ हुन्छ, त्यो आधार बन्छ, आधार बन्छ। तपाईं यसमा खडा हुन सक्नुहुन्छ, तपाईं यसलाई केहि बाँध्न सक्नुहुन्छ। त्यस अर्थमा भनिन्छ, ब्राह्मण स्तम्भ जस्तै हो, सत्य स्तम्भ जस्तै हो, सारा संसार यसैमा निर्भर छ। ‘स्तम्भ’ एउटा प्रतीक मात्र हो। सोही स्तम्भ पछि निराकार ब्राह्मणको प्रतीक शिवलिङ्ग बन्यो।

अब यो शिवलिंगको प्रतीक यति पुरानो भएको छ कि मोहनजोदारो उत्खनन गरियो र त्यहाँ पनि धेरै शिवलिंगहरू भेटिए। त्यसैले बुझ्नुपर्छ कि कम्तीमा पाँच छ हजार वर्ष पुरानो शिवलिङ्गको प्रमाण त छ । वेद वा शैव धर्म मान्ने वा लिंगायत धर्मका मानिसलाई लिने हो भने शिवलिंगको बारेमा आ–आफ्ना आस्था छन् । पुराणहरूले कथाहरू बताउँछन्, तिनीहरूमा विश्वासहरू छैनन्। त्यसैले शिवपुराणमा केही कथाहरू छन्, लिंग पुराणमा केही कथाहरू छन्। त्यसपछि, आधुनिक समयमा, जब प्राच्य शिक्षाका विद्वानहरूलाई थाहा भयो, तिनीहरूले आफ्नो पश्चिमी दृष्टिकोणबाट बुझे, उनीहरूले भने- होइन, यो शिवलिंग वास्तवमा मानव लिङ्गको रूप हो, र यसको पछाडि स्थापना गरिएको छ। केवल मानव योनि।

त्यसमा धेरै किसिमका कथाहरू सिर्जना गरियो, प्रचार गरियो तर मूल कुरा के हो भने शिवलिङ्गले निराकार र भौतिक सत्यलाई एकसाथ प्रतिनिधित्व गर्छ। निराकार सत्य को रूप मा यो आधार हो। जो आश्रित छ उसैलाई याद गर-आश्रित भनेको सहारा हो-जसको सहारामा यो सारा संसार उभिएको छ उसलाई याद गर। जसरी तपाईंले स्तम्भलाई प्रतीक गर्नुभयो जुन यो हुन सक्छ – कुनै अन्य प्रतीक, यो मात्र हो कि तपाईंले स्तम्भको प्रतीक गर्नुभयो। त्यसैले सारा संसार चलिरहेको छ, निराकारको सहाराले चलिरहेको छ। दोस्रो विमानमा, यसको मतलब त्यहाँ एक मानिस छ जो प्रकृतिको बीचमा शान्त, स्थिर बसिरहेको छ। योनी प्रकृति को प्रतिनिधित्व गर्दछ र लिङ्ग पुरुष को प्रतिनिधित्व गर्दछ। त्यसैले सम्पूर्ण रचनात्मक शक्ति यी दुईको संयोजनको कारण हो। तर यी दुईको संयोजन यस्तो छ कि सम्पूर्ण प्रकृतिका बीचमा पनि पुरूष अछूत, अचल छ त्यसैले उहाँ पूजनीय हुनुहुन्छ। निराकारको पुजा गर्न चाहनेका लागि शिवलिंग निराकार ब्रह्माको प्रतीक हो, भौतिक पुजा गर्न चाहनेका लागि शिवलिंग प्रकृति र पुरुषको उचित संयोजनको प्रतीक हो ।

जब तिमी शिवलिंगमा निहुर्छौ, तिमी वास्तवमा पुरुष अर्थात् चेतनालाई झुकिरहेका हुन्छौ। तिमी यस्तो चेतनालाई झुक्दै छौ जो प्रकृतिको बीचमा छ तर पनि आफ्नो स्वतन्त्र अस्तित्वलाई अक्षुण्ण राख्दै छौ। उहाँ प्रकृतिमा विलीन वा समाहित भएको छैन, उहाँ त्यहाँ भए पनि अलग हुनुहुन्छ। त्यहाँ हुनु आवश्यक छ। संसारमा चेतनाको उपस्थिति सधैं विश्वको केन्द्रमा हुनेछ, मानवमा चेतनाको उपस्थिति सधैं मानव शरीरको केन्द्रमा हुनेछ। त्यसैले यो आवश्यक छ। यदि प्रकृति छैन भने मनुष्य छैन र यदि आत्मा छैन भने आत्माको चेतना छैन, तर प्रकृतिको उपस्थितिमा, शरीरको उपस्थिति हुँदा पनि, तपाईंको चेतना जस्तै अटल रहनु पर्छ। शिवलिङ्गमा कम्पन छैन, आसक्ति-द्वेषका लहरहरू छैनन्, त्यसैले शिवलिङ्ग पूजनीय छ, यदि चाहनुहुन्छ भने यसलाई अविस्मरणीय सत्य मान्नुहोस् र चाहनुहुन्छ भने यसलाई अर्धनारीश्वरको प्रतीक मान्नुहोस्। यदि चाहानुहुन्छ भने निर्गुण ब्रह्मको प्रतीकको रूपमा हेर्नुहोस्, र यदि चाहनुहुन्छ भने यसलाई यस तथ्यको प्रमाण मान्नुहोस्, यो सगुण संसारमा पनि चेतना अक्षुण्ण रहन सक्छ भन्ने विश्वास गर्नुहोस्। र शिवलिंग उच्च सत्यको प्रतीक हो।

प्रतीकको व्याख्या गर्दा दुईवटा कुरा बेवास्ता गर्नुपर्छ। पहिलो कुरा यो हो कि तिनीहरूले कुनै अर्थ लागू गरेनन् र प्रतीकलाई सत्यको रूपमा लिए। र दोस्रो, तपाईले त्यसमा नरहेको अर्थ निकाल्नु भएको छ। यो अतिरिक्त, अतिरिक्त अर्थ बनाउँदै, यसबाट बच्न आवश्यक छ किनकि तपाईले अतिरिक्त अर्थ, अत्यधिक व्याख्या गर्दै हुनुहुन्छ, ताकि तपाईले सीधा, सरल, सीधा कुराबाट बच्न सक्नुहुन्छ। सीधा कुरा यो हो कि तपाई संसारमा बाँच्नु पर्छ तर बाट। संसार। अछुतो रहँदै र हामीले यसलाई अलि बढी बेवास्ता गर्नुपर्छ। हेर, शिवलिंग के को प्रतीक हो, त्यो नबुझेका मानिसहरूले यसको धेरै अपमान गरेका छन् र आजका शिक्षित सनातनी हिन्दूहरूले पनि यो अपमान धेरै हदसम्म स्वीकार गरेका छन्।

अब इस्लाममा, उदाहरणका लागि, मूर्ति पूजा निषेध गरिएको छ। त्यसैले जब इस्लामिक आक्रमणकारीहरू भारतमा आए, उनीहरूले जताततै शिवलिंगहरू देखे, उनीहरूले मानिसहरूलाई सोधे, “यो के हो?” अब यसमा जुन गहिरो र सूक्ष्म अर्थ छ, बुझाउनेले बुझाउन सकेनन्, बुझ्नेले बुझ्न सकेनन् । उनीहरूले यो लिङ्ग पुरुषको शरीरमा रहेको लिङ्ग जस्तै हो र यो लिङ्ग जुन वस्तुमा राखिएको छ त्यो महिलाको शरीरमा रहेको योनीजस्तै हो भन्ने सोचेका थिए । त्यसैले तिनीहरूले भने, “यो फोहोर, कुरूप कुरा हो, यसलाई तोड्नुहोस्।” ठाउँहरू बनाइयो, मस्जिद आदि बनाइयो।

त्यसपछि अंग्रेजहरू भारत आए । उनले भने कि यो भारतीय दर्शन के हो, भारतीय धर्म के हो। त्यसपछि प्राच्य विद्वानहरू आए जसको काम तिनीहरूका पुस्तकहरू पढ्न, तिनीहरूको प्रतीकहरू र तिनीहरूको सभ्यता हेर्नु थियो। त्यसैले तिनीहरूले थप हल्ला गरे, तिनीहरूले भने कि ”

-आचार्य प्रशान्त
वेदान्त मर्मज्ञ


लोकप्रिय समाचार
ताजा समाचार
धेरै पढिएको