काठमाडौं । नेपाली राजनीतिमा केपी शर्मा ओली अब केवल एक व्यक्ति होइनन्, उनी एउटा प्रवृत्तिको नाम बनेका छन्— सत्तालाई साधन होइन, अन्तिम लक्ष्य ठान्ने प्रवृत्ति। लोकतन्त्रलाई प्रक्रिया होइन, आफ्नै शक्तिको वैधानिक आवरण बनाउने सोच। विकास, राष्ट्रवाद र स्थिरताको नाराभित्र लुकेको उनको वास्तविक राजनीतिक चरित्र भने सधैं एउटै देखिन्छ— पद र शक्तिप्रतिको असाध्यै अतृप्त लालसा।
स्वास्थ्य कमजोर हुँदै जाँदा पनि ओलीको राजनीतिक सक्रियता घट्नुको साटो झन् आक्रामक बन्नु, उनले राजनीतिलाई सेवा होइन, जीवन–मरणको लडाइँ ठानेको स्पष्ट प्रमाण हो। सत्ताबाट बाहिरिनु उनको नजरमा राजनीतिक विश्राम होइन, अपमान हो। त्यसैले सत्ता गुम्ने कुनै पनि संकेतलाई उनले व्यक्तिगत अस्तित्वमाथिको आक्रमणका रूपमा लिन्छन्।
२०७२ सालको नाकाबन्दीका बेला राष्ट्रवादी भाषणले उचाइ चुमेका ओलीले त्यसलाई आफ्नो व्यक्तिगत ब्रान्ड बनाइदिए। राष्ट्रवाद उनका लागि सिद्धान्त होइन, सत्ता आर्जनको औजार बन्यो। वाम गठबन्धनमार्फत प्राप्त झन्डै दुई तिहाइको जनमतलाई उनले ऐतिहासिक अवसर होइन, निरंकुश अभ्यासको लाइसेन्स ठाने।
उनको शासनकालमा लोकतान्त्रिक संस्थाहरू क्रमशः कमजोर बनाइए। संसद् संवादको थलो होइन, बाधक ठानियो। पार्टी निर्णयको साझा मञ्च होइन, अध्यक्षको स्वेच्छाचारिता चल्ने संरचना बनाइयो। पार्टीभित्रको असहमति समाधान गर्न प्रतिनिधि सभा दुई पटक विघटन गर्नु लोकतन्त्रप्रतिको उनको घोर अवहेलनाको सबैभन्दा ज्वलन्त उदाहरण हो।
ओलीको राजनीतिक दर्शन मूलतः ‘म बाहेक कोही छैन’ भन्ने अहंकारमा आधारित छ। सहयात्रीहरू आवश्यकता पूरा नभएसम्म उपयोगी हुन्छन्, त्यसपछि बोझ। माधव नेपालदेखि झलनाथ खनालसम्म, पुष्पकमल दाहालदेखि भीम रावलसम्म— जो–जोले प्रश्न उठाए, सबैलाई क्रमशः राजनीतिक किनारामा धकेलियो।
उनको भाषाशैलीलाई समर्थकहरूले ‘हाजिरजवाबी’ भन्छन्, तर वास्तवमा त्यो आलोचनालाई दबाउने मनोवैज्ञानिक हतियार हो। व्यङ्ग्य, उपहास र तिरस्कारको प्रयोग गरेर बहसको स्तर गिराउने रणनीतिले उनले आफ्ना असफलता र कमजोरीहरू ढाकछोप गर्दै आएका छन्। असहमति ओलीका लागि विचार होइन, अपराध हो।
ओलीको पद–लालसाको चरम रूप विधान महाधिवेशनमा देखियो। जेनजी पुस्ताबाट उठेको असन्तोषलाई चेतावनीका रूपमा लिनुको साटो उनले त्यसलाई होच्याए। अनि शक्तिमा टिकिरहने एक मात्र उद्देश्यले पार्टीको विधान नै आफ्नो अनुकूल बदले— उमेर हद हटाए, उत्तराधिकारको ढोका बन्द गरे र तेस्रो कार्यकाल कब्जा गरे। यो नेतृत्व होइन, अधिकार हरण थियो।
उनको ‘किङमेकर’ खेल अब नीतिमा होइन, अंकगणितमा आधारित छ। कहिले प्रचण्ड, कहिले देउवा— जो सत्ताको ढोका खोलिदिन्छ, उसैसँग ओलीको ‘सिद्धान्त’ मिल्छ। यसले स्पष्ट गर्छ कि उनका लागि नीति, विचार र प्रतिबद्धता सबै परिवर्तनशील छन्; स्थायी भनेको केवल सत्ता हो।
जनताले ज्यान गुमाउँदा पनि कुर्सी नछोड्ने, तर आफ्नै सुरक्षामा खतरा देखिएपछि हेलिकोप्टर चढेर हट्ने व्यवहारले ओलीको प्राथमिकता के हो भन्ने नाङ्गो बनाइदियो। त्यसपछि त्यसलाई ‘खेलाँची’ भनेर उडाउने प्रयास केवल संवेदनहीनता मात्र होइन, अहंकारको पराकाष्ठा हो।
केपी शर्मा ओली चतुर राजनीतिज्ञ हुन्, यसमा शंका छैन। तर चातुर्य र जिम्मेवारीबीच ठूलो दूरी हुन्छ। सत्ताका लागि जे पनि गर्न तयार हुने उनको प्रवृत्तिले लोकतन्त्रलाई क्रमशः खोक्रो बनाइरहेको छ। संस्था कमजोर र व्यक्ति बलियो हुँदै गएको यो यात्राले मुलुकलाई दीर्घकालीन अस्थिरताको दिशामा धकेलिरहेको छ।
शरीर थाक्ला, तर मनको सत्ता–भोक नमेटिने ओलीको राजनीति नेपाली इतिहासमा चेतावनीको उदाहरण बन्नेछ। शक्ति जब सेवा होइन, अहंकारको औषधि बन्छ, तब त्यो राष्ट्रका लागि वरदान होइन, बोझ बन्छ। केपी शर्मा ओलीको सत्ता–केन्द्रित राजनीति आज त्यही बोझको प्रतिरूप बनेको छ।
