दसैँ आयो। गाउँघरमा लिङ्गे पिङ हालिएका छन्, घरघरमा जमरा राखिएका छन्, बजारमा नयाँ लुगा किन्नेको भीड छ। चारैतिर खुसी र उमङ्ग छाएको छ। तर, यही दसैँको समयमा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भने कसैको मन भारी छ, कसैका आँखा रसाएका छन् त कसैको मुटु परिवार छाड्नुपर्दाको पीडाले चिरिएको छ।

एउटै विमानस्थलमा कसैलाई विदेशबाट घर फर्किने हतारो छ, त कसैलाई आफ्नै देश, परिवार र माटो छाडेर विदेश उड्नुपर्ने बाध्यता। कोही वर्षौँपछि घर फर्किएर बाआमालाई अँगालो हाल्ने सपना बोकेर आउँदै छन्, त कोही दसैँको मुखैमा आमाको हातको टीका र परिवारको न्यानो माया छाडेर आँखाभरि आँसु लिई परदेशिँदै छन्।

कस्तो विडम्बना! अरूका लागि दसैँ खुसीको पर्व हो, तर कतिपय नेपालीका लागि यही दसैँ परिवार छाडेर जानुपर्ने बाध्यताको नाम बनेको छ।

विमानस्थलको गेटमा आमाले छोरालाई अँगालो हालेर रुँदै बिदाइ गरिरहेकी हुन्छिन्। बुबाले मनको पीडा लुकाउँदै छोराको काँध थपथपाउँछन्। श्रीमतीले आँसु पुछ्दै श्रीमान्लाई बिदाइ गर्छिन्। साना छोराछोरीले भने एउटै प्रश्न सोधिरहेका हुन्छन्— “बुबा, दसैँमा घर आउनुहुन्छ नि?”

तर, त्यो प्रश्नको जवाफ दिन पनि परदेशिन लागेको बाबुको मनले कति साहस जुटाउनुपर्छ होला!

‘छिट्टै फर्किन्छु है’ भन्दै परिवारलाई सम्झाउनेहरूलाई पनि थाहा हुँदैन, फेरि कहिले घर फर्किन पाइन्छ। मन त घरमै छाडेर जान खोज्छन्, तर शरीरलाई विमान चढाउन बाध्य हुन्छन्। विमानस्थलको त्यो अन्तिम अँगालो, आमाको आँखाबाट झरेको आँसु र छोराछोरीले समातेको हात छुटाउँदाको क्षण शब्दमा बयान गर्न सकिँदैन।

आफ्नै देशमा बसेर परिवारसँग दसैँ मनाउने रहर कसलाई हुँदैन र? बाआमाको हातबाट टीका थाप्ने, दिदीबहिनीसँग आशीर्वाद लिने, छोराछोरीलाई नयाँ लुगा किनिदिने र परिवारसँगै बसेर मीठोमसिनो खाने सपना सबैको हुन्छ। तर, जब घरको आर्थिक अवस्था कमजोर हुन्छ, ऋणको भारी बढ्छ र परिवारको भविष्यको चिन्ताले सताउँछ, तब आफ्नै रहरलाई मुटुभित्र दबाएर परदेशको बाटो रोज्नुपर्ने बाध्यता आइपर्छ।

दसैँको दिन परदेशमा काम गरिरहँदा मोबाइलको स्क्रिनमा परिवारलाई टीका लगाएको देख्नुपर्दाको पीडा कति गहिरो होला! छोराछोरीले भिडियो कलमा सोध्छन्, ‘बुबा, तपाईं कहिले आउनुहुन्छ?’ श्रीमतीले मन बुझाउँदै भन्छिन्, ‘यहाँ सबै ठीक छ, आफ्नो ख्याल गर्नु।’

तर, फोन काटेपछि दुवैतिर आँसु झर्छन्। घरमा परिवारले आफ्नो मान्छे सम्झेर आँसु झार्छ, परदेशमा बसेको मान्छेले परिवार सम्झेर मन सम्हाल्छ।

परदेश जानेहरूलाई पैसा मात्रै कमाउनु छैन, आफ्ना मान्छेको अनुहारमा खुसी पनि देखाउनु छ। आफ्नो खुसी त्यागेर छोराछोरीको भविष्य बनाउनुछ, आफ्ना रहर मारेर परिवारको सपना पूरा गर्नुछ। त्यसैले त उनीहरू विमानस्थलमा आँसु लुकाएर मुस्कुराउने प्रयास गर्छन् र भन्छन्— ‘चिन्ता नगर्नू, म छिट्टै फर्किन्छु।’

कति पीडादायी हुन्छ त्यो मुस्कान! बाहिरबाट हेर्दा विदेश जाने मान्छे देखिन्छ, तर भित्रभित्रै ऊ आफ्ना बाआमा, श्रीमती, छोराछोरी र घरको आँगनबाट छुट्टिँदै हुन्छ।

दसैँमा घर फर्किनेहरूका लागि विमानस्थल खुसीको ढोका बनेको हुन्छ। तर, दसैँकै बेला परदेशिनेहरूका लागि त्यही विमानस्थल बिछोडको आँगन बन्छ। एउटै ठाउँमा कतै भेटघाटको खुसी छ, कतै बिदाइको आँसु। कतै अँगालोमा बाँधिने आफन्त छन्, कतै हात हल्लाउँदै टाढिँदै गरेका आफ्ना मान्छे।

कसैको बाध्यता छ, कसैको जिम्मेवारी। कसैको काँधमा ऋण छ, कसैको मनमा परिवारको भविष्य। त्यसैले उनीहरू आफ्नै देशमा अवसर खोज्दाखोज्दै थाकेर वा परिवारको आवश्यकता पूरा गर्ने आशामा परदेशिन बाध्य हुन्छन्।

हामीले विमानस्थलमा देख्ने ती यात्रुहरू केवल विदेश जाने मानिस होइनन्। उनीहरू कसैका छोरा हुन्, कसैका श्रीमान् हुन्, कसैका बुबा हुन् र कसैका आशा तथा भरोसा हुन्। उनीहरूका सुटकेसभित्र केही लुगा मात्रै हुँदैनन्, परिवारका सपना, अधुरा रहर र घर फर्किने हजारौँ चाहना पनि हुन्छन्।

दसैँ त हरेक वर्ष आउँछ, तर परिवारसँगै बसेर मनाउने अवसर सबैलाई कहाँ मिल्छ र?

परदेशिन लागेका ती आँखाहरूले विमानस्थलबाट अन्तिमपटक आफ्नो परिवारलाई हेर्दा मनमनै यही भनिरहेका होलान्—

“आमा, यो दसैँमा तपाईंको हातको टीका थाप्न पाइनँ, माफ गर्नुहोला। बाबा, तपाईंको आशीर्वाद टाढैबाट लिएँ। प्रिय, तिमीसँगै बसेर दसैँ मनाउने रहर अधुरै रह्यो। मेरा साना बाबुनानीहरू, यो वर्ष पनि तिमीहरूलाई अँगालो हाल्न पाइनँ। तर विश्वास गर, म टाढा छु भने पनि मेरो मन सधैँ तिमीहरूकै साथमा छ। म आफ्नो खुसी बेचेर तिमीहरूको भविष्य किन्न परदेशिँदै छु।”

हे भगवान्! अर्को दसैँमा कसैले पनि परिवारको खुसी छाडेर विमानस्थलमा आँसु झार्दै परदेशिनुपर्ने बाध्यता नआओस्। आफ्नै देशमा मेहनत गरेर खान पाइयोस्, परिवारसँगै बसेर चाडपर्व मनाउन पाइयोस् र हरेक विमानस्थलमा बिदाइका आँसु होइन, घर फर्किनेहरूको खुसी देख्न पाइयोस्।

परदेशमा पसिना बगाउने र दसैँको मुखमा परिवार छाडेर उड्ने हरेक नेपालीलाई सलाम! तपाईंहरूको त्यागले नै कतिपय घरमा दसैँको दियो बलिरहेको छ। तपाईंहरू टाढा हुनुहुन्छ, तर परिवारको खुसीमा तपाईंहरूकै पसिना र आँसु मिसिएको छ। ❤️🙏