दसैँको रौनकसँगै भान्सामा पाक्ने मीठा–मीठा परिकार, मासुको भोज र परिवारजनको भेटघाटले उत्सवको माहोल थप उल्लासमय बनाउँछ। तर, चाडपर्वका बेला खानपानमा सन्तुलन मिलाउन नसक्दा पेट फुल्ने, कब्जियत हुने र दिसा गर्न गाह्रो हुनेजस्ता समस्या देखिन सक्छन्।

विशेषगरी दसैँमा मासुको अत्यधिक सेवन, सागसब्जी तथा फलफूलको कमी र पर्याप्त पानी नपिउने बानीले पाचन प्रणालीमा असर पुर्‍याउन सक्छ। त्यसैले चाडपर्वमा स्वादसँगै पेट, आन्द्रा र मलद्वारको स्वास्थ्यमा पनि ध्यान दिन आवश्यक छ।

रातो मासुको सेवनमा ध्यान दिऔँ

मासु प्रोटिनको महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। तर खसी, बोका, राँगा वा भेडाजस्ता रातो मासु धेरै मात्रामा सेवन गर्नु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ। ससेज, सलामी र बेकनजस्ता प्रशोधित मासुको सेवनले कोलोरेक्टल अर्थात् ठूलो आन्द्रा तथा मलाशयको क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ।

रातो मासुको सट्टा कुखुरा वा माछाजस्ता विकल्प रोज्न सकिन्छ। यद्यपि, मासुको प्रकार परिवर्तन गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। सन्तुलित आहार, फाइबरयुक्त खानेकुरा र नियमित शारीरिक गतिविधि पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।

कब्जियतले निम्त्याउन सक्छ मलद्वारका समस्या

कब्जियत हुँदा दिसा कडा हुने, दिसा गर्न गाह्रो हुने र दिसा गर्दा बारम्बार बल लगाउनुपर्ने हुन सक्छ। यस्तो अवस्थाले मलद्वारसम्बन्धी विभिन्न समस्या निम्त्याउन वा भएका समस्या बढाउन सक्छ।

कब्जियतसँग सम्बन्धित प्रमुख समस्यामा बवासिर (पाइल्स), फिसर र रेक्टल प्रोल्याप्स पर्छन्।

बवासिरमा मलद्वार वरिपरिका रक्तनली सुन्निन सक्छन्, जसका कारण दिसा गर्दा रगत आउने वा गाँठो देखिने समस्या हुन सक्छ। फिसर भनेको मलद्वारको छालामा चिरा पर्नु हो, जसले दिसा गर्दा तीव्र दुखाइ गराउन सक्छ। रेक्टल प्रोल्याप्समा मलाशयको केही भाग मलद्वारबाट बाहिर निस्कन्छ।

त्यसैगरी, रातो तथा प्रशोधित मासुको अत्यधिक सेवन, फाइबरको कमी, धूमपान, मदिरा सेवन र शारीरिक निष्क्रियताले ठूलो आन्द्रा तथा मलाशयको क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छन्।

दसैँमा खानपान कसरी सन्तुलित बनाउने?

पेट तथा आन्द्रालाई स्वस्थ राख्न खानपानमा सन्तुलन कायम गर्नु प्रमुख उपाय हो। यसका लागि निम्न कुरामा ध्यान दिन सकिन्छ।

• फाइबरयुक्त खानेकुरा बढाउने: हरियो सागसब्जी, फलफूल, दाल, गेडागुडी र साबुत अन्न नियमित रूपमा खाने।

• मासुको मात्रा सन्तुलित राख्ने: रातो तथा प्रशोधित मासुको सेवन घटाउने र खानामा विभिन्न खाद्य समूह समावेश गर्ने।

• पर्याप्त पानी पिउने: दिनभरि नियमित रूपमा पानी पिउने। फाइबरको मात्रा बढाउँदा पानी पनि पर्याप्त पिउनुपर्छ।

• चिल्लो तथा प्रशोधित खाना सीमित गर्ने: धेरै चिल्लो, पिरो र पोषण कम भएका प्याकेटका खानेकुरा कम खाने।

• शारीरिक रूपमा सक्रिय रहने: दसैँको व्यस्तताबीच पनि नियमित हिँडडुल गर्ने र लामो समयसम्म निष्क्रिय भएर नबस्ने।

दिसा लागेको बेला नरोक्ने, शौचालयमा अनावश्यक लामो समय नबस्ने र दिसा गर्दा अत्यधिक बल नलगाउने बानीले पनि कब्जियत तथा मलद्वारसम्बन्धी समस्या कम गर्न मद्दत गर्छ।

मदिरा सेवन नगर्नु स्वास्थ्यका लागि सबैभन्दा सुरक्षित विकल्प हो। मदिराले क्यान्सरसहित विभिन्न स्वास्थ्य समस्याको जोखिम बढाउन सक्छ।

दिसामा रगत देखिए चिकित्सकको परामर्श लिनुहोस्

दिसामा रगत देखिनेबित्तिकै बवासिर भएको अनुमान गरेर आफैँ औषधि प्रयोग गर्नु उचित हुँदैन। दिसामा रगत आउनु बवासिरका अतिरिक्त फिसर, आन्द्राको सुजन, पोलिप वा कोलोरेक्टल क्यान्सरको लक्षण पनि हुन सक्छ।

त्यसैले लगातार कब्जियत हुने, दिसा गर्ने बानीमा अचानक परिवर्तन आउने, पेट दुख्ने वा दिसामा रगत देखिने समस्या भएमा चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ। धेरै रगत बग्ने, चक्कर लाग्ने वा तीव्र पेट दुखाइ हुने अवस्था आएमा तत्काल स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्छ।

विशेषगरी ४५ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका व्यक्तिले कोलोरेक्टल क्यान्सरको नियमित जाँचबारे चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ। परिवारमा कोलोरेक्टल क्यान्सरको इतिहास भएका वा अन्य जोखिम रहेका व्यक्तिले कम उमेरमै जाँच आवश्यक पर्न सक्ने भएकाले चिकित्सकीय सल्लाह लिनु उचित हुन्छ।

स्वादसँगै स्वास्थ्यको पनि ख्याल गरौँ

दसैँमा मनपर्ने परिकारको स्वाद लिनु स्वाभाविक हो। तर खानपानमा सन्तुलन राख्ने, फाइबरयुक्त खानेकुरा बढाउने, पर्याप्त पानी पिउने र नियमित हिँडडुल गर्ने बानीले कब्जियतको जोखिम घटाउन मद्दत गर्छ।

मलद्वारमा दुखाइ हुने वा रगत आउने समस्यालाई लुकाउनु हुँदैन। समयमै दक्ष चिकित्सकबाट जाँच गराउँदा समस्याको सही कारण पत्ता लगाउन र आवश्यक उपचार गर्न सकिन्छ।

चाडपर्वको रमाइलोसँगै आफ्नो पेट, आन्द्रा र मलद्वारको स्वास्थ्यप्रति सजग रहौँ। सन्तुलित खानपान र स्वस्थ जीवनशैली अपनाएर दसैँलाई थप सुखद, स्वस्थ र उल्लासमय बनाऔँ।